- Allenowi
1
najlepszych z mojego pokolenia
widzę
na kamiennych stopniach Berlina Warszawy
u złotych pomników Pragi
sennych dalekich
już nie pojmują siebie;
obojętny tłum przechodniów
gapie z pustki do pustki
bez ust bez rąk
bez żalu bez nienawiści
ręce wystarczy że jest ręką oku
że się zanurzy w nieprzenikliwej przestrzeni
urzędnicy obracają na palcach ciężkie pierścienie
ubodzy
giną pod zardzewiałymi mostami -
Kraków
Moskwa
tika tak kieszonkowego zegarka
niekończące się aleje Gdańska
szpalery ludzkich głów
(nocą
pustymi ulicami
toczą się
puszyste kule strachu)
2
nie ma mojego pokolenia
ludzie przeplatają się jak węże
wystawiają głowy na cienkich szyjach
łapią powietrze do szeroko otwartych ust
ponad ciemnością
próbują dojrzeć
czy jeszcze -
czas sączy się ciężkimi kroplami
moje okno gazeta
szczęśliwa kotka w słonecznej plamie
Kłamstwo!
Potrafię tylko krzyczeć
gdy nie pojmuję już niczego
Wolter - kłamca! Spogląda szyderczo na ściany
Boga świetny morderca
Kartezjusz - kłamca! Czuję na swej skórze
jego chude dłonie
nie ma mojego pokolenia
ono umiera inaczej
bez fanfar i bez butelek z benzyną
na rogach w wychodkach
u lśniących skórzanych stóp
bełkoczą niewyraźnie cienie
Locke - kłamca! Nazwał świat
choć nikt przed niem nie ośmielił się
ujrzał Boga gołymi oczami
nawet nie zatrwożyła się jego małość
Jakże skurczyliśmy się w naszym genialnym ziarenku
proch w pustej skorupie
kapryśne nic pławiące się w złudzeniach
Może TO jutro się wydarzy?
Że co?
Spotkamy siebie. Uściśniemy sobie dłonie Ach może nawet -
nie. To by było
zbyt sentymentalnie
zgubione stare płyty i wiersze
fotografia ufnej chłopięcej twarzy
to nie jest sposób na dwudziesty wiek
on zżera powoli
tak, widziałem na popękanym obrazie
a może w starej księdze wyczytałem
ona nazywała się -
jak się wtedy nazywała ludzkość?
3
Nadzieja!
Kłamstwo!
Bóg!
...
boję się że któregoś świetlnego lata
boję się lecz bardziej
zręczność mnie przeraża w oczach polityków
ich chłodna złość mnie otacza;
głośna muzyka! ja! ja!
chcę być sam tu! teraz!
chcę przeżyć! chcę być bezpieczny
jaki sens stulony w dłoni
obława! goni mnie
ich szydercza pewność siebie
ich pięści uderzają w mój kark Oni chcą
mnie zabić lub przynajmniej
lub żebym nie myślał nie pragnął
oni patrzą na mnie zza ścian śledzą mój krok moją nieśmiałość
w kuluarach śmieją się w łóżkach
ze swoimi kobietami śmieją się i żrą mnie
kawałek po kawałku trzaskają kości świata
między ich zębami
Bóg!
On nie patrzy na to On ze wstrętem odwraca wzrok
dlaczego przez nich
od Ciebie cierpieć mam Panie
którego nie dość głęboko
w sobie uchowałem
Paryż Moskwa
w czułym przytuleniu
wyje caryca
nawlekana na pal
czuję na szyi cuchnący oddech piekła
jej tłuste palce bezwłose białe nogi
szarpie mięso kontynentów
krew ścieka po pszenicznych równinach
Paryż Praga łaszą się u stóp
Warszawa milczy ze ściśniętym gardłem
wściekły Berlin chlaśnięty na pół
dlaczego od nich cierpieć mam
ze stalową obręczą
mózg
obcięte dłonie -
skowyczy caryca
z ustami pełnymi krwawych flaków świata.
4
Newton! Kłamstwo i złudzenie!
Śmiertelnie zgrzeszyłaś
przezorna mądra Anglio.
Opluli nas oszukali
Darwin Marks Lenin
Róża Luksemburg, brzydka samotna kobieto
skąd tyle kobiet z nimi Fanny Kapłan
i ta niemądra Angela Davis
całuje buty morderców u białej ściany straceń
"seksualna psychopatko" krzyczał Dzierżyński
przystawiając do jej ust ciężką lufę
Fanny rozchyliła usta trysnęła
śmierć
pławili się w śmierci
oddychali smrodem rozkładających się stolic
pławili się we krwi
wytaczanej do wiader w podziemnych katowniach
"taka maleńka orgia
na koniec przeklętego świata"
Lenin na balkonie wykwintnej willi
w lakierowanym samochodzie
ryk tłumu skośnooka chytra nienawiść
a za nim zapłakana lekkomyślna
wleczona na śmierć Krzesińska, kochanka cara
cała tamta epoka okrutna i frywolna
kule odskakiwały od zaszytych w stanik brylantów
ale frywolna! ale wesoła!
choćby tyle tego
że zaskrzył czasem w oku niesforny figlik
byśmy mogli obrócić TO w żart
by prześnił się sen
prawda, że dość koszmarny.
5
wrogowie nadziei
maja te same dwie ręce
i gdy zechcą potrafią
wzruszyć cię lub zabawić;
wrogowie nadziei
maja te same oczy
potrafią kłamać nimi
byś uwierzył;
maja ten sam chód te same płaszcze noszą
cóż, różnią się cokolwiek
lecz o tym tylko oni wiedzą
tylko oni znają swe prawdziwe imiona
tylko oni nie zgubią się w mroku i mętnej wodzie
tylko oni otworzą każde serce jak list;
nazywasz ich przyjaciółmi
lecz bacz, zawsze twą gorszą część wybiorą
nawet nie zadrży im głos;
nazywasz ich kochankami
lecz bacz, jakimi zębami błysną
w zapadającym mroku jakimi szponami
gładzić będą twą skórę aż im otworzysz się
naiwna bezbronność;
nazywasz ich imionami
jakich od dziecka używałeś lecz
bacz, czy i oni
witką gonili błysk srebrnej ryby w strumieniu
czy znają blask ogni płonących na stokach gór
czy szary mech i kamień
zagubionej kaplicy.
6
Rozeszły się nasze drogi
to ja, twój brat
strzelę do ciebie zza węgła
to ja, twoja siostra
posłusznie napiszę raport
gdy pierwszy obłok przemknie po twarzy władcy
to ja, twoja matka pochylę wzrok
i bez wahania rozpoznam cię na fotografii;
7
nie ma naszego pokolenia
zginęło pod gruzami koronkowych katedr
zdeptane buciorami szpicli i żołdaków
rozstrzelane pod murami Budapesztu
Lwowa głowy
rozbryzgane wyciągnięte sztywne
dłonie sterczą z murawy
krzyże i drogowskazy;
nie przyznasz się do nich
bezmyślny i oszukany
ubrany i nakarmiony
piękny, zwinny jak jeszcze nigdy nie byliśmy
oświecony i wzgardliwy
pachniesz uwodzisz
mrużysz oczy i coraz dalszy jesteś
wśród słów magicznych zagubisz się szybko
na rozpędzonej aerodynamicznej planecie
choćbym wyciągnął ku niebu ramiona
krzyknął -
Ziemia wymknęła nam się z rąk.
8
Ziemia wymknęła nam się z rąk
nam się z rąk
nam się z rąk
Ziemia wymknęła nam się z rąk
na własne oczy widziałem.
9
najlepszych z mojego pokolenia
widzę spokojnych i pobladłych
u ceglanych ścian
z zawiązanymi drutem rękoma.
Lecz to nie oni!
przyjmują komunię ołowianej kuli
szyderczo patrzą w oczy Wolterowi i Róży Luksemburg
wybaczą wrogowi
nie oni
z mojego pokolenia
potrafią radować się kłosem roztartym na dłoni
makiem zabłąkanym w ciemnym warkoczu
przyjaznym wnętrzem chleba;
jeżeli dziś
oddam warkocz i kłos
jutro być może
oddam świat
moloch pożera
kawałek po kawałku
przewidzieli to mędrcy o kościstych twarzach
służalcy u pańskiego stołu
handlarze u wrót świątyni
ladacznice w białych sukienkach
uważnych racjonalistów ślepe szkiełko i oko
proroków
niejasne groźby
IX '81
Allen Ginsberg
czwartek, 24 września 2015
poniedziałek, 21 września 2015
Tadeusz Olszewski - Lektury męskie
Minęła północ lecz Tanger jeszcze nie śpi. Na tarasie Cafe Central
William Burroughs szepcze Ginsbergowi do ucha że najlepszy kif
można kupić w pobliskim Szefszawanie. Upija łyk wina, zamyśla się
i po chwili dodaje: ale piękniejsi chłopcy czekają tu, na Petit Socco.
Więc chodźmy, Allenie.
Na plaży Will Rogers w Kalifornii osiemnastoletni Don Bachardy
kładzie głowę na ramieniu Isherwooda.
Przytul mnie, Chris - prosi - chcę z tobą zostać na zawsze.
W Kirchstetten jak zwykle jesień. W. H. Auden znów jest pijany i smutny,
nie zwraca uwagi na krzątającą się w kuchni panią Strobl ani na psy,
przestały go cieszyć nawet mosiężne tabliczki na furtce
z wyrytymi nazwiskami jego i Chestera Kallmana.
Ma coraz więcej zmarszczek na twarzy.
Coraz więcej zmarszczek. Coraz mniej czasu.
Coraz zimniej.
William Burroughs szepcze Ginsbergowi do ucha że najlepszy kif
można kupić w pobliskim Szefszawanie. Upija łyk wina, zamyśla się
i po chwili dodaje: ale piękniejsi chłopcy czekają tu, na Petit Socco.
Więc chodźmy, Allenie.
Na plaży Will Rogers w Kalifornii osiemnastoletni Don Bachardy
kładzie głowę na ramieniu Isherwooda.
Przytul mnie, Chris - prosi - chcę z tobą zostać na zawsze.
W Kirchstetten jak zwykle jesień. W. H. Auden znów jest pijany i smutny,
nie zwraca uwagi na krzątającą się w kuchni panią Strobl ani na psy,
przestały go cieszyć nawet mosiężne tabliczki na furtce
z wyrytymi nazwiskami jego i Chestera Kallmana.
Ma coraz więcej zmarszczek na twarzy.
Coraz więcej zmarszczek. Coraz mniej czasu.
Coraz zimniej.
czwartek, 17 września 2015
Tadeusz Olszewski - Noce
Światło księżyca i latarni morskiej. Białe skały. Dover, rok 1937.
Poeta Auden przez chwilę zatrzymuje wzrok na pociągłej twarzy jasnego blondyna
jest nim brytyjski strażnik graniczny trochę leniwy ale świadom
swoich długich nóg wąskich pośladków niepokoju podbrzusza
Poeta Auden uśmiecha się i zaraz potem odpływa do Francji
Blondyn wie, że go już nigdy nie zobaczy. Smutniejemy wszyscy.
Smutniejemy. "Tropiki smutku rano" - powiedział mi inny blondyn
gdy nie całkiem trzeźwi rozmawialiśmy o chłopcu
którego zakochany w nim nazwał amarantową różą Polski
o chłopcu który był także spopielającą mnie pochodnią nocy
Kordianem zaczajonym u bram mojego sumienia jak u drzwi carskiej sypialni
snem niespodziewanie wyśnionym w zimnej klatce hotelowego pokoju na godziny.
Hotelowe pokoje. Miasta w których pornografia i rozpacz są w tej samej cenie
światła neonowych reklam szum deszczu i szybkich samochodów. Wiedeń, rok 1989.
Jeszcze nie wiem że dzieli mnie krok od katastrofy
i śmierć nie w Wenecji ale w Zielonej Górze Na razie śpiący obok mnie
oddycha równo i głęboko - Antinous który przez sen oplata mnie ramieniem
i szepce: To nie jest poemat o miłości To nie jest poemat o życiu
To jest poemat o nożu wbitym w plecy lub w krtań.
Tak. To nie jest poemat o miłości. Nie jest
ponieważ istnieje tylko ciało słabość naszych mięśni ścięgien i żył
nietrwałość gestów fizjologia odruchów genitalnych
fałszywa mistyka płci
To nie jest poemat o miłości
ponieważ zbyt wiele wiemy o łańcuchu białka kwasie rybonukleinowym
składzie chemicznym krwi spermy i śliny
ponieważ nie chcemy pamiętać własnych imion i drżenia warg
ponieważ nigdy nie jesteśmy dostatecznie nadzy
i wiemy że będzie nas zabijała pamięć lub brak pamięci
i wiemy że nie wiemy co nas spotka.
A jednak. Spotkanie niczym w Bibliotece Aleksandryjskiej.
Chłopiec pochylony nad Platonem i Kawafisem
ze źdźbłem trawy w nerwowo ruchliwych ustach
pachnący beskidzką łąką i węglowym pyłem Górnego Śląska
chłopiec na hałdach samotności
wyjmujący cierń ze zranionej stopy i zastygły w tym geście
("Właśnie teraz Telemach porzuca dziecięce zabawki")
Właśnie teraz czuję jego oddech na twarzy i lękam się przebudzenia
ta noc bowiem jest próżnią doskonałą stanem lotnym i ulotnym syntezą żalu
Żaglowce ciszy płyną przez nasze oszukane i bezbronne ciała.
To nie jest poemat o miłości
to nie jest poemat o poezji Poezja niczego nie zmienia
jest być może zaledwie sztuką retoryki rodzajem kuglarstwa
psychodramą rozgrywaną we wciąż tych samych dekoracjach
czaszką w ręku Hamleta lekcja ognia lekcja ciemności
ostrzem noża o trzeciej nad ranem
O trzeciej nad ranem burzy się krew poematu Nagi chłopiec idzie do łazienki
oddaje mocz lekko wzwiedziony członek budzi we mnie czułość
jesteśmy spokojni
Innych o tej porze spokój opuszcza zaczyna brakować alkoholu słów i cierpliwości
tymczasem na Manhattanie dopiero zapala się wieczór
Allen Ginsberg i Peter Orlovsky wchodzą do baru dla pederastów
"Ameryko - woła Ginsberg - wypierdol się swoją bombą atomową"
"przestań popychać mnie, wiem co robię" - Nie pij więcej - prosi Peter
przez Chinatown przemykają szczury. W tym samym czasie na ulicy Górczewskiej
w Warszawie jasnowłosy poeta z koła młodych podnosi kieliszek:
"za metaforę!"
Nagi chłopiec wraca z łazienki i znów zasypiamy.
Cień na powiekach uśpionego siny nalot świtu
poeta Auden dopływa do Calais brytyjski blondyn odpina guzik bluzy i ziewa
"Noc ma wielu rekrutów i dla tysięcy pielgrzymów
Mekką jest oschłość serca".
Patrzę na zmęczone ciało poezji ciało chłopca i starzejącego się mężczyzny
za chwilę koniec. Podpalono już lont.
Poeta Auden przez chwilę zatrzymuje wzrok na pociągłej twarzy jasnego blondyna
jest nim brytyjski strażnik graniczny trochę leniwy ale świadom
swoich długich nóg wąskich pośladków niepokoju podbrzusza
Poeta Auden uśmiecha się i zaraz potem odpływa do Francji
Blondyn wie, że go już nigdy nie zobaczy. Smutniejemy wszyscy.
Smutniejemy. "Tropiki smutku rano" - powiedział mi inny blondyn
gdy nie całkiem trzeźwi rozmawialiśmy o chłopcu
którego zakochany w nim nazwał amarantową różą Polski
o chłopcu który był także spopielającą mnie pochodnią nocy
Kordianem zaczajonym u bram mojego sumienia jak u drzwi carskiej sypialni
snem niespodziewanie wyśnionym w zimnej klatce hotelowego pokoju na godziny.
Hotelowe pokoje. Miasta w których pornografia i rozpacz są w tej samej cenie
światła neonowych reklam szum deszczu i szybkich samochodów. Wiedeń, rok 1989.
Jeszcze nie wiem że dzieli mnie krok od katastrofy
i śmierć nie w Wenecji ale w Zielonej Górze Na razie śpiący obok mnie
oddycha równo i głęboko - Antinous który przez sen oplata mnie ramieniem
i szepce: To nie jest poemat o miłości To nie jest poemat o życiu
To jest poemat o nożu wbitym w plecy lub w krtań.
Tak. To nie jest poemat o miłości. Nie jest
ponieważ istnieje tylko ciało słabość naszych mięśni ścięgien i żył
nietrwałość gestów fizjologia odruchów genitalnych
fałszywa mistyka płci
To nie jest poemat o miłości
ponieważ zbyt wiele wiemy o łańcuchu białka kwasie rybonukleinowym
składzie chemicznym krwi spermy i śliny
ponieważ nie chcemy pamiętać własnych imion i drżenia warg
ponieważ nigdy nie jesteśmy dostatecznie nadzy
i wiemy że będzie nas zabijała pamięć lub brak pamięci
i wiemy że nie wiemy co nas spotka.
A jednak. Spotkanie niczym w Bibliotece Aleksandryjskiej.
Chłopiec pochylony nad Platonem i Kawafisem
ze źdźbłem trawy w nerwowo ruchliwych ustach
pachnący beskidzką łąką i węglowym pyłem Górnego Śląska
chłopiec na hałdach samotności
wyjmujący cierń ze zranionej stopy i zastygły w tym geście
("Właśnie teraz Telemach porzuca dziecięce zabawki")
Właśnie teraz czuję jego oddech na twarzy i lękam się przebudzenia
ta noc bowiem jest próżnią doskonałą stanem lotnym i ulotnym syntezą żalu
Żaglowce ciszy płyną przez nasze oszukane i bezbronne ciała.
To nie jest poemat o miłości
to nie jest poemat o poezji Poezja niczego nie zmienia
jest być może zaledwie sztuką retoryki rodzajem kuglarstwa
psychodramą rozgrywaną we wciąż tych samych dekoracjach
czaszką w ręku Hamleta lekcja ognia lekcja ciemności
ostrzem noża o trzeciej nad ranem
O trzeciej nad ranem burzy się krew poematu Nagi chłopiec idzie do łazienki
oddaje mocz lekko wzwiedziony członek budzi we mnie czułość
jesteśmy spokojni
Innych o tej porze spokój opuszcza zaczyna brakować alkoholu słów i cierpliwości
tymczasem na Manhattanie dopiero zapala się wieczór
Allen Ginsberg i Peter Orlovsky wchodzą do baru dla pederastów
"Ameryko - woła Ginsberg - wypierdol się swoją bombą atomową"
"przestań popychać mnie, wiem co robię" - Nie pij więcej - prosi Peter
przez Chinatown przemykają szczury. W tym samym czasie na ulicy Górczewskiej
w Warszawie jasnowłosy poeta z koła młodych podnosi kieliszek:
"za metaforę!"
Nagi chłopiec wraca z łazienki i znów zasypiamy.
Cień na powiekach uśpionego siny nalot świtu
poeta Auden dopływa do Calais brytyjski blondyn odpina guzik bluzy i ziewa
"Noc ma wielu rekrutów i dla tysięcy pielgrzymów
Mekką jest oschłość serca".
Patrzę na zmęczone ciało poezji ciało chłopca i starzejącego się mężczyzny
za chwilę koniec. Podpalono już lont.
Czesław Miłosz - To Allen Ginsberg (translated by Czesław Miłosz and Robert Hass)
Allen, you good man, great poet of the murderous century, who persisting in folly attained wisdom.
I confess to you, my life was not as I would have liked it to be.
And now, when it has passed, is lying like a discarded tire by the road.
It was no different from the life of millions against which you rebelled in the name of poetry and of an omnipresent God.
It was submitted to customs in full awareness that they are absurd, to the necessity of getting up in the morning and going to work.
With unfulfilled desires, even with the unfulfilled desire to scream and beat one’s head against the wall, repeating to myself the command “It is forbidden.”
It is forbidden to indulge yourself, to allow yourself idleness, it is forbidden to think of your past, to look for the help of a psychiatrist or a clinic.
Forbidden from a sense of duty but also because of the fear of unleashing forces that would reveal one to be a clown.
And I lived in the America of Moloch, short-haired, clean-shaven, tying neckties and drinking bourbon before the TV set every evening.
Diabolic dwarfs of temptations somersaulted in me, I was aware of their presence and I shrugged: It will pass together with life.
Dread was lurking close, I had to pretend it was never there and that I was united with others in a blessed normalcy.
Such schooling in vision is also, after all, possible, without drugs, without the cut-off ear of Van Gogh, without the brotherhood of the best minds behind the bars of psychiatric wards.
I was an instrument, I listened, snatching voices out of a babbling chorus, translating them into sentences with commas and periods.
As if the poverty of my fate were necessary so that the flora of my memory could luxuriate, a home for the breath and for the presence of bygone people.
I envy your courage of absolute defiance, words inflamed, the fierce maledictions of a prophet.
The demure smiles of ironists are preserved in the museums, not as everlasting art, just as a memento of unbelief.
While your blasphemous howl still resounds in a neon desert where the human tribe wanders, sentenced to unreality.
Walt Whitman listens and says, “Yes, that’s the way to talk, in order to conduct men and women to where everything is fulfillment. Where they would live in a transubstantiated moment,”
And your journalistic cliches, your beard and beads and your dress of a rebel of another epoch are forgiven.
As we do not look for what is perfect, we look for what remains of incessant striving.
Keeping in mind how much is owed to luck, to a coincidence of words and things, to a morning with white clouds, which later seems inevitable.
I do not ask from you a monumental oeuvre that would rise like a medieval cathedral over a French flatland.
I myself had such a hope, yet half-knowing already that the unusual changes into the common.
That in the planetary mixture of languages and religions we are no more remembered than the inventors of the spinning wheel or of the transistor.
Accept this tribute from me, who was so different, yet in the same unnamed service.
For lack of a better term letting it pass as the practice of composing verses.
Translated by Czesław Miłosz and Robert Hass.
Subskrybuj:
Posty (Atom)